Amadeus (1984) เมื่อความริษยา มาพบความความลุ่มหลง

สำหรับ Amadeus แล้วนับว่ารางวัลที่ได้รับ 8 สาขานั้นเป็นการการันตีซ้ำภาพยนตร์เรื่องนี้ก็ถูกจัดให้เป็นหนังที่ต้องดู เรื่องราวประวัติศาสตร์ของคีตกวีชื่อดังอย่าง Mozart เจ้าของเพลง Requiem

เมื่อความริษยา มาพบความความลุ่มหลง ในโลกของคีตกวี Mozart

แม้จะขึ้นชื่อว่าเป็นหนังเก่า ซ้ำยังเป็นเรื่องราวชีวประวัติของคีตกวีชื่อดังระดับโลกอย่าง Mozart แล้วฟังดูจะน่าเบื่อก็ตาม แต่เอาเข้าจริง ภาพยนตร์เรื่องนี้นั้นกลับเล่าเรื่องได้น่าสนุก ซ้ำยังพาคนดูอย่างเราศึกษาความเป็นมนุษย์ได้อย่างลึกซึ้งจนไม่น่าเชื่อว่านี่คือหนังชีวประวัติ เพราะมันออกแนวแฟนตาซี ดราม่า และยังมีเรื่องของศีลธรรมที่ปรากฏในตัวละครหลัก 2 คนให้เราได้เรียนรู้อีก

เรื่องของ Amadeus นั้นกลับเลือกทางเดินเป็นการเล่าเรื่องจากชีวิตช่วงบั้นปลายของ Salieri รับบทโดย F. Murray Abraham นักดนตรีในวังที่กรุงเวียนนา เล่าเรื่องราวชีวิตของตัวเองช่วงปลายศตวรรตที่ 18 ที่ในประวัติศาตร์นั้น ในโบสถ์ผ่านการสารภาพบาปกับบาทหลวงซ้ำยังใช้ถ้อยคำดูหมิ่นพระเจ้า Salieri คือคนคนเดียวที่ใล้ชิด และคลุกคลีกับ Mozart รับโดย Tom Hulce ที่สุด และความสัมพันธ์แบบเพื่อนก็ไม่ใช่ หรือจะศัตรูก็ไม่เชิงนี่แหละที่ทำให้ตัวละครอย่าง Salieri นั้นซับซ้อนและบอกเล่าธรรมชาติพื้นฐานของคนเราในเรื่องของความอิจฉา ริษยา แบบสุดๆ

ใช่ครับ ในแง่ของการจัดโปรดักด์ชันแล้ว Amadeus นั้นแม้จะเป็นหนังเก่า แต่การที่ทีมงานสามารถขัดเกลา การแต่งกาย และบรรยากาศของภาพยนตร์ให้เป็นไปตามช่วงปลายศตวรรตที่ 18 ได้อย่างลงตัว ภาพที่ถ่ายทอดออกมาได้สวย ดิบ (ประมาณนั้น) และที่สำคัญไฮท์ไลค์ของหนังก็คือ ฉากที่น่าขนลุกเมื่อ Mozart ขึ้นนำบรรเลงเพลงในโรงมหรสพ ที่ไม่แปลกใจเลยว่ารางวัลที่ได้มานั้นมันแน่นอน และทำให้ฉากดังกล่าวหากได้รับชมแล้ว ตายตาหลับครับ เพราะจะจดจำไปอีกนานทีเดียว ส่วนเรื่องของตัวละครอย่างที่ว่ามา เนื้อหาหลักๆ ของเรื่องมันคือการศึกษาด้านดีชั่วของคนอย่างเราๆ แม้จะอยู่ในสังคม หรือ โลกแบบไหน เราก็หนีไม่พ้นความอิจฉาริษยา ระหว่างคนใกล้ตัวกันเอง ซึ่งใน Amadeus นั้นก็คือคนที่เรียกว่า “เพื่อน” แต่เอาเข้าจริงก็ต้องยอมรับว่า เราทุกคนดำเนินชีวิตด้วยความริษยากันมาโดยตลอด เพราะมันคือพลังในการดำรงอยู่ ผมพูดไม่ผิดหรอกครับ เราทุกคนมีความอิจฉา ริษยา เป็นพื้นฐานลึกๆ ของจิตใจมาโดยตลอด เพียงแค่การแสดงออกมากน้อย ไม่เท่ากัน แสดงต่อคนที่อิจฉาด้วยต่างกัน บางทีก็ครอบครัว พี่น้อง พ่อแม่ อาจารย์ หรือลูกศิษย์ อย่างประเด็นของ Salieri ที่ชัดเจนว่าอยู่ในภาวะที่ อิจฉา Mozart สุดๆ ในแง่ของความหลงตัวเอง มัวเมาในกามา และยังใช้ชีวิตไม่เป็นโล้เป็นพาย หน้าใหญ่ ไม่ได้เรื่อง แต่กลับแต่งดนตรีออกมาได้อย่างที่ Salieri ก็ปฏิเสธไม่ได้ทีเดียวว่า Mozart เป็นอัจฉริยะจริงๆ ซ้ำตัวของ Salieri เองก็รู้ตัวดีเสมอว่าดนตรีที่เขาแต่งนั้นก็ไม่ได้โดนเด่นแต่อย่างใด ชีวิตของ Salieri จึงอยู่ภายใต้เงาของ Mozart มาตลอด แม้ว่าตัวเองจะจริงจังฝึกฝนแค่ไหนแต่ก็ยอมรับในความสามารถของ Mozart พร้อมๆ กับอิจฉาไปควบคู่ บางเหตุการณ์จะเห็นว่า Salieri เองจะแอบใช้อำนาจนักดนตรีหลวงของตัวเองขัดขวางไม่ให้ Mozart ก้าวหน้าในอาชีพ ส่วน Mozart เองแม้ว่าพูดตรงๆ จะอยู่ในฐานะของตัวรองที่โดดเด่นเท่าตัวเอกในเรื่องนี้ ก็สะท้อนความหลงตัวเอง ทนงตน และทะเยอทะยาน ก็ไม่แปลกถ้าเราอยู่ในฐานของ Salieri เองที่เอาจริงเอาจังแทบตายแต่พรสวรรค์ของ Mozart ก็ยังโดดเด่นกว่า มันก็ต้องอิจฉาอยู่แล้ว ตัวละครทั้งคู่ดำเนินเรื่องไปอย่างไม่มีสะดุด กับความสัมพันธ์แบบ “ต่อหน้ารัก ลับหลังชัง” และไปเข้าเกมของ Salieri ในช่วงที่ Mozart ใกล้สิ้นใจ เพลงสุดท้ายที่ถูกว่าจ้างคือบรรเลงบทสวดอย่าง Requiem ที่ตัว Salieri ก็ลังเลว่าจะแอบเอาชื่อตัวเองใส่ไปแทน Mozart ดีหรือไม่เมื่อ Mozart สิ้นใจแล้ว Amadeus จึงโดดเด่นในเรื่องของเทคนิคการเล่าเรื่องผ่านตัวละคร และฉากแสนอลังการ และสัญลักษณ์ของมัจจุราชที่ปรากฏตัวภายในเรื่องแก่ Mozart ในการจ้างเพลงก็เป็นนัยสำคัญที่ทำให้คนดูอย่างเราต้องศึกษา

หากมองดีๆ บาปทั้ง 7 หรือ 7 Sins ของศาสนาคริสต์นั้น จะประกอบไปด้วย Pride หรือ ความหลงตัวเอง จองหอง, Wrath หรือโทสะ โมโห ความโกธร, Greed หรือความละโมบ, Envy ความอิจฉาริษยา, Lust หรือความมักมากในกามา, Sloth หรือความเกลียดคร้าน และบาปสุดท้ายคือ Gluttony ความตระกละโลภมาก   ตัวแทนของบาปที่ Mozart มีก็คงจะเป็น Pride, Lust และ Gluttony ส่วนบาปที่เป็นตัวแทนของ Salieri นั้นก็คงจะเป็น Envy, Greed และ Wrath อย่างที่เราจะเห็นว่า Salieri ตอนเริ่มต้น กลางเรื่อง และท้ายเรื่องนั้นจะมีการตัดพ้อต่อ พระเจ้ามากมาย ตาม Quotes นี้ “All I wanted was to sing to God. He gave me that longing… and then made me mute. Why? Tell me that. If He didn’t want me to praise him with music, why implant the desire? Like a lust in my body! And then deny me the talent?” การตัดพ้อว่า พระเจ้าไม่ทรงต้องการให้ตัวเขาร้องเพลงสรรเสริญ ใช่ไหมต้องการให้เขาเงียบหรือไม่? ทำไมพระเจ้าถึงประทานความปรารถนา อิจฉา ริษยาในตัวเขา แต่กลับไม่ประทานพรสวรรค์ให้แก่เขา Amadeus ชื่อเรื่องนั้นมาจากชื่อกลางของชื่อเต็ม Wolfgang Amadeus Mozart กำกับโดย Milos Forman เขียนบทโดย Peter Shaffer กวาดรางวัลหลายสาขาเมื่อขึ้นฉาย และเป็นการเรียกกระแสของดนตรี Mozart ให้กลับมาในช่วงนั้นพอดีครับ เป็นภาพยนตร์เก่าที่ “ควรดู” โดยไม่ต้องหาเหตุผลใดๆ มาขัดแย้งครับ คะแนน 9/10